Nietykalność mieszkania – dobro osobiste

Nietykalność mieszkania wydaje się być najprostszym do opisania i zrozumienia dobrem osobistym spośród wszystkich dóbr osobistych wymienionych katalogu z art. 23 kodeksu cywilnego.

Jak sama nazwa wskazuje istotą tego dobra osobistego jest zapewnienie ochrony miru domowego, spokoju i bezpieczeństwa w ramach własnej nieruchomości. W praktyce jednak na podstawie orzecznictwa sądowego nietykalność mieszkania uzyskała znacznie szersze znaczenie.

Nietykalność mieszkania jako dobro osobiste obejmuje nie tylko sam lokal mieszkalny czy dom, ale również jego otoczenie, tj. działkę, ogródek, obejście, w tym budynki o charakterze niemieszkalnym jak garaże, piwnice, budynki gospodarcze, drewutnie, szklarnie, a nawet pojazdy.

Co więcej do naruszenia czyjejś nietykalności mieszkania nie jest niezbędne fizyczne wtargnięcie na teren nieruchomości, gdyż naruszeniem tego dobra osobistego jest również podglądanie czy podsłuchiwanie mieszkańców danej nieruchomości za pośrednictwem specjalistycznej aparatury.

W celu dokładnego zobrazowania co obejmuje dobro osobiste nietykalności mieszkania poniżej przedstawię kilka przykładów z orzecznictwa sądowego:

Z materiału dowodowego bezspornie wynika, że na działce pozwanej, tuż przy granicy z działką powoda, na wysokości jego domu, w odległości 2-3 metry od granicy parkowane były samochody ciężarowe oraz duże maszyny budowlane (np. koparki) – 2 lub trzy w jednym czasie. Pozwana analogicznie ustawiała też wysokie na około 3 metry ekspozycje reklamowe. W tej samej części działki magazynowane są także palety z kostką brukową. Z protokołu oględzin i fotografii wynika, że wysokość samochodów, maszyn budowlanych oraz ekspozycji reklamowych sięgała górnych krawędzi okien powoda, a patrząc z wnętrza domu zasłaniały one okna w około 2/3 ich powierzchni, natomiast wysokość składowanej kostki brukowej nie sięgała dolnych krawędzi okien. Nadto samochody i maszyny były ustawione tyłem do działki powoda, na skutek czego przy ich rozruchu spaliny były kierowane w stronę okien. Stan taki, ze zmianami wynikającymi z używania i przestawiania powyższych urządzeń trwa do chwili obecnej, mimo że powód wielokrotnie zwracał pozwanej uwagę na niewłaściwość takiego postępowania. W ocenie Sądu Apelacyjnego dla oceny, czy powyższy stan faktyczny narusza nietykalność mieszkania powoda w opisanym powyżej znaczeniu i utrudnia mu ponad przeciętną miarę korzystanie z domu, nie są potrzebne wiadomości specjalne, zatem nie jest konieczna opinia biegłego (art. 278 § 1 k.p.c.). Obserwacje poczynione w toku oględzin oraz stan rzeczy wynikający z fotografii i zeznań świadków oraz powoda jednoznacznie bowiem wskazuje na zakres i stopień zakłóceń korzystania z domu przez skarżącego. Natomiast ich ocena w kontekście powołanych powyżej przesłanek roszczenia należy do sądu. Z tych przyczyn Sąd Apelacyjny uznał, że powodowi w tym zakresie przysługuje ochrona i na podstawie art. 24 § 1 k.c. nakazał pozwanej usunięcie z części działki określonej szczegółowo w sentencji samochodów ciężarowych, ciężkiego sprzętu budowlanego oraz ekspozycji reklamowych o wysokości przewyższającej dolną krawędź okien domu powoda oraz zakazał ich umieszczania w tym miejscu w przyszłości. – Wyrok Sądu Apelacyjnego w Białymstoku z dnia 21 grudnia 2016 r., sygn. akt I ACa 508/16.

Stan faktyczny usprawiedliwia podzielenie oceny powódki wyrażone w uzasadnieniu pozwu, że doszło do naruszenia przez pozwaną jej dóbr osobistych w postaci czci i nietykalności cielesnej, a także nietykalności mieszkania. Gdy chodzi o nietykalność mieszkania, należy wskazać, że okoliczność, iż pozwana weszła do mieszkania powódki wskutek otwarcia drzwi przez jej małoletniego syna, nie stanowi, że do naruszenia tego dobra nie doszło. Zdarzeniem naruszającym nietykalność mieszkania jest nie tylko wdarcie się do cudzego mieszkania, ale także pozostawanie w nim mimo sprzeciwu właściciela, nie podporządkowywanie się jego żądaniu opuszczenia mieszkania, niepokojenie, zakłócenie spokoju domowego. Nietykalność mieszkania, to prawo do ochrony przed bezprawnym wtargnięciem w sferę określonego stanu psychicznego i emocjonalnego, jaki daje każdemu człowiekowi poczucie bezpiecznego i niezakłóconego posiadania własnego miejsca, w którym koncentruje swoje istotne sprawy życiowe i chroni swoją prywatność. W tych okolicznościach powódka, co do zasady mogła żądać na podstawie art. 448 kc zadośćuczynienia pieniężnego, i to, jak wynika z tego przepisu, niezależnie od innych środków potrzebnych do usunięcia skutków naruszenia. Krzywdy powódki, mimo nagannej oceny jej zachowania polegającego na wdaniu się w romans z żonatym mężczyzną, nie można deprecjonować, jeżeli się zważy na wszystkie okoliczności zdarzenia, sposób działania pozwanej, nasilenie agresji, niezważanie przez nią na obecność małoletnich dzieci powódki w czasie zdarzenia, rodzaj i ilość naruszonych dóbr. Istotne jest, co wyżej wskazano, że dotychczas krzywda ta nie została przez pozwaną w jakikolwiek sposób zrównoważona, a także jej postawa i sposób obrony w toku procesu. W jej działaniu, w momencie zdarzenia, nie sposób było dopatrzyć się innego celu jak tylko dokuczenia powódce, poniżenia jej, zastraszenia. Biorąc pod uwagę te okoliczności i określając wysokość zadośćuczynienia Sąd Apelacyjny uznał, że wystarczającą kwotą kompensującą krzywdę powódki będzie kwota 2.000 zł. Stanowi ona bowiem odczuwalną wartość ekonomiczną i, w przekonaniu Sądu, jest odpowiednia tak do krzywdy powódki, jak i sytuacji majątkowej pozwanej, która wprawdzie prowadzi działalność gospodarczą, ale też ma na utrzymaniu dwoje dzieci. – Wyrok Sądu Apelacyjnego w Białymstoku z dnia 19 kwietnia 2013 r., sygn. akt I ACa 88/13.

Wskazane powyżej przykłady to tylko część sytuacji, w których doszło do naruszenia dobra osobistego w postaci nietykalności mieszkania. Jak pisałem już wcześniej, granice każdego dobra osobistego są na tyle szerokie, że potwierdzenia czy dane działanie lub zachowanie osoby trzeciej stanowi naruszenie dobra osobistego najlepiej szukać w orzecznictwie sądowym lub zlecić taką analizę profesjonalnemu pełnomocnikowi specjalizującemu się w dziedzinie naruszenia dóbr osobistych.

Adwokat Michał Miller

Dodaj komentarz