Najważniejsze przepisy prawa dotyczące dóbr osobistych

W poprzednim artykule opisałem czym są dobra osobiste, jakie są ich najważniejsze cechy i jakie praktyczne znaczenie ma dla każdego z nas instytucja dóbr osobistych.

Tym razem wskażę najważniejsze przepisy prawa, które dotyczą dóbr osobistych. Jest to o tyle ważne, gdyż dobra osobiste są instytucją regulowaną przez wiele różnych ustaw i aktów prawnych, a przede wszystkim stale się rozwijającą.

Podstawowym przepisem regulującym instytucję dóbr osobistych w polskim prawie jest art. 23 kodeksu cywilnego, który stanowi, że „Dobra osobiste człowieka, jak w szczególności zdrowie, wolność, cześć, swoboda sumienia, nazwisko lub pseudonim, wizerunek, tajemnica korespondencji, nietykalność mieszkania, twórczość naukowa, artystyczna, wynalazcza i racjonalizatorska, pozostają pod ochroną prawa cywilnego niezależnie od ochrony przewidzianej w innych przepisach.”

Wyliczenie dóbr osobistych podlegających ochronie przedstawione w tym artykule jest oczywiście tylko przykładowe, gdyż katalog dóbr osobistych jest katalogiem otwartym, czyli nieograniczonym i na bieżąco mogą być do niego dodawane nowe dobra, które zasługują na ochronę bez potrzeby bez potrzeby modyfikacji przepisu ustawy. Te zagadnienie, opiszę jednak bardzo dokładnie w kolejnych moich artykułach.

Kolejnym bardzo ważnym przepisem dotyczącym ochrony dóbr osobistych jest art. 24 kodeksu cywilnego, zgodnie z treścią którego:

1. Ten, czyje dobro osobiste zostaje zagrożone cudzym działaniem, może żądać zaniechania tego działania, chyba że nie jest ono bezprawne. W razie dokonanego naruszenia może on także żądać, ażeby osoba, która dopuściła się naruszenia, dopełniła czynności potrzebnych do usunięcia jego skutków, w szczególności, ażeby złożyła oświadczenie odpowiedniej treści i w odpowiedniej formie. Na zasadach przewidzianych w kodeksie może on również żądać zadośćuczynienia pieniężnego lub zapłaty odpowiedniej sumy pieniężnej na wskazany cel społeczny.

2. Jeżeli wskutek naruszenia dobra osobistego została wyrządzona szkoda majątkowa, poszkodowany może żądać jej naprawienia na zasadach ogólnych.

3. Przepisy powyższe nie uchybiają uprawnieniom przewidzianym w innych przepisach, w szczególności w prawie autorskim oraz w prawie wynalazczym.

Z przepisu tego wynikają uprawnienia przysługujące osobie, której dobra osobiste zostały naruszone. Ważne jest również wskazane, iż przepis ten stanowi, ogólną i podstawową regulację dotyczącą ochrony dóbr osobistych. Pewne dobra są objęte ochroną szczególną na podstawie przepisów np. prawa autorskiego, wynalazczego czy własności intelektualnej.

W ramach ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych ochronę dóbr osobistych dokładnie reguluje art. 79, którego treść przedstawiam poniżej: 

,,1) Uprawniony, którego autorskie prawa majątkowe zostały naruszone, może żądać od osoby, która naruszyła te prawa: 

  1. zaniechania naruszania; 
  2. usunięcia skutków naruszenia;
  3. naprawienia wyrządzonej szkody:

a)na zasadach ogólnych albo

b) poprzez zapłatę sumy pieniężnej w wysokości odpowiadającej dwukrotności, a w przypadku gdy naruszenie jest zawinione – trzykrotności stosownego wynagrodzenia, które w chwili jego dochodzenia byłoby należne tytułem udzielenia przez uprawnionego zgody na korzystanie z utworu;

4. wydania uzyskanych korzyści.

2.) Niezależnie od roszczeń, określonych w ust. 1, uprawniony może się domagać jednokrotnego albo wielokrotnego ogłoszenia w prasie oświadczenia o odpowiedniej treści i formie lub podania do publicznej wiadomości części albo całości orzeczenia sądu wydanego w rozpatrywanej sprawie, w sposób i w zakresie określonym przez sąd.

3.) Sąd może nakazać osobie, która naruszyła autorskie prawa majątkowe, na jej wniosek i za zgodą uprawnionego, w przypadku gdy naruszenie jest niezawinione, zapłatę stosownej sumy pieniężnej na rzecz uprawnionego, jeżeli zaniechanie naruszania lub usunięcie skutków naruszenia byłoby dla osoby naruszającej niewspółmiernie dotkliwe.

4.) Sąd, rozstrzygając o naruszeniu prawa, może orzec na wniosek uprawnionego o bezprawnie wytworzonych przedmiotach oraz środkach i materiałach użytych do ich wytworzenia, w szczególności może orzec o ich wycofaniu z obrotu, przyznaniu uprawnionemu na poczet należnego odszkodowania lub zniszczeniu. Orzekając, sąd uwzględnia wagę naruszenia oraz interesy osób trzecich.

5.) Domniemywa się, że środki i materiały, o których mowa w ust. 4, są własnością osoby, która naruszyła autorskie prawa majątkowe. 

6.)Przepis ust. 1 stosuje się odpowiednio w przypadku usuwania lub obchodzenia technicznych zabezpieczeń przed dostępem, zwielokrotnianiem lub rozpowszechnianiem utworu, jeżeli działania te mają na celu bezprawne korzystanie z utworu.

7.) Przepisy ust. 1 i 2 stosuje się odpowiednio w przypadku usuwania lub zmiany bez upoważnienia jakichkolwiek elektronicznych informacji na temat zarządzania prawami autorskimi lub prawami pokrewnymi, a także świadomego rozpowszechniania utworów z bezprawnie usuniętymi lub zmodyfikowanymi takimi informacjami.

Przepisy dotyczące naprawienia szkody powstałej w skutek naruszenia dóbr osobistych możemy znaleźć nawet w kodeksie karnym, który stanowi o tym w:

  • art. 46 § 1 „W razie skazania sąd może orzec, a na wniosek pokrzywdzonego lub innej osoby uprawnionej orzeka, stosując przepisy prawa cywilnego, obowiązek naprawienia, w całości albo w części, wyrządzonej przestępstwem szkody lub zadośćuczynienia za doznaną krzywdę; przepisów prawa cywilnego o możliwości zasądzenia renty nie stosuje się.”,
  • 67 § 3 „Umarzając warunkowo postępowanie karne, sąd nakłada na sprawcę obowiązek naprawienia szkody w całości albo w części, a w miarę możliwości również obowiązek zadośćuczynienia za doznaną krzywdę, albo zamiast tych obowiązków orzeka nawiązkę.”
  • oraz 72 § 2 „Sąd może orzec świadczenie pieniężne wymienione w art. 39 pkt 7 albo zobowiązać skazanego do naprawienia wyrządzonej przestępstwem szkody w całości albo w części, chyba że orzekł środek kompensacyjny.”

Przytoczone powyżej przepisy prawa stanowią oczywiście jedynie cząstkę regulacji prawnych dotyczących tematyki dóbr osobistych, ich ochrony oraz odpowiedzialności za dokonanie naruszeń. W kolejnych artykułach postaram się przybliżyć Państwu poszczególne dobra osobiste obecnie znane polskiemu prawu, przypadki ich naruszeń oraz wskazać wyroki sądów, orzekających w sprawach tych naruszeń. 

Adwokat Michał Miller

Dodaj komentarz